Udar cieplny to nie odwodnienie: dane, które odwracają całą reklamę
  • Udar cieplny to nie odwodnienie
  • Sześć na tysiące: jak rzadki jest udar u maratończyków
  • Gdzie są ciała? Odwrócona logika epidemii
  • Melbourne: połowa biegaczy nie piła, zero udarów
  • Krótki, szybki bieg jest groźniejszy niż maraton
  • Brak dowodu, że poszkodowani są bardziej odwodnieni
  • Prawdziwa przyczyna: podatność, nie susza
  • 🎙️Podcast

Udar cieplny to nie odwodnienie: dane, które odwracają całą reklamę

Redakcja AkademiaBiegu.pl•Opublikowano: 07.10.2026
  • Udar cieplny to nie odwodnienie
  • Sześć na tysiące: jak rzadki jest udar u maratończyków
  • Gdzie są ciała? Odwrócona logika epidemii
  • Melbourne: połowa biegaczy nie piła, zero udarów
  • Krótki, szybki bieg jest groźniejszy niż maraton
  • Brak dowodu, że poszkodowani są bardziej odwodnieni
  • Prawdziwa przyczyna: podatność, nie susza

Udar cieplny to nie odwodnienie

Tim Noakes, lekarz i fizjolog wysiłku, autor książki „Waterlogged: The Serious Problem of Overhydration in Endurance Sports”, poświęca piąty rozdział sprawdzeniu na twardych danych łańcucha, który leży u podstaw całego marketingu napojów sportowych: utrata wody podnosi temperaturę ciała, temperatura powyżej 42 stopni grozi udarem cieplnym, więc trzeba pić maksymalnie dużo. Gisolfi i inni badacze związani z przemysłem napojów sportowych powtarzali ten łańcuch przez dekady jako oczywistość. Noakes zadaje jedno proste pytanie: jeśli to prawda, to gdzie są ciała?

Udar cieplny to nie odwodnienie - reklama kontra dane

Sześć na tysiące: jak rzadki jest udar u maratończyków

W całej literaturze medycznej, do której dotarł Noakes, udało mu się znaleźć może 6 opisanych przypadków udaru cieplnego u maratończyków - a część z nich jest wątpliwa. Dla porównania: w innych dyscyplinach sportowych opisano tysiące takich przypadków. Sam symbol tego mitu, brytyjski maratończyk Jim Peters, stracił przytomność na trasie w Vancouver w latach 50., ale jego temperatura ciała po upadku wynosiła około 39 stopni, nie 42 - i przeżył bez agresywnego chłodzenia, podczas gdy prawdziwy udar cieplny bez natychmiastowego chłodzenia zwykle kończy się śmiercią.

Sześć na tysiące - maratończycy kontra inne sporty

Lekarz William Roberts, który przez 24 lata obserwował maraton Twin Cities i ponad 150 tysięcy finiszerów, odnotował w tym czasie tylko jeden przypadek udaru cieplnego - jeden na 600 tysięcy godzin biegu maratońskiego.

Gdzie są ciała? Odwrócona logika epidemii

Przed latami 70. biegaczom powszechnie mówiono: nie pij w maratonie. Po wprowadzeniu gęstych stacji wodnych w latach 80. zaczęto zalecać coś odwrotnego: pij dużo. Gdyby brak picia rzeczywiście powodował udary cieplne, epidemia powinna była wystąpić przed zmianą zasad, a ucichnąć po niej. W rzeczywistości jest dokładnie na odwrót.

Gdzie są ciała - odwrócona logika epidemii, przed i po zmianie zasad

Melbourne: połowa biegaczy nie piła, zero udarów

Najlepszym dowodem terenowym jest maraton w Melbourne, w którym połowa zawodników w ogóle nie piła na trasie. Wynik: zero udarów cieplnych, zero problemów z sercem czy nerkami. Jedyne odnotowane dolegliwości to zwykłe kontuzje kolan i stóp, znane z każdego biegu długodystansowego, niezależnie od tego, ile ktoś wypił.

Melbourne - połowa nie piła na trasie, zero udarów cieplnych

Krótki, szybki bieg jest groźniejszy niż maraton

Noakes zebrał z literatury tabelę obejmującą prawie 2000 przypadków udaru cieplnego u biegaczy i żołnierzy. Wynik jest zaskakujący: 90 procent udarów cieplnych wystąpiło po przebiegnięciu mniej niż 20 kilometrów, a aż 44 procent po mniej niż 10 kilometrach. Na Falmouth Road Race, wynoszącym zaledwie 11 kilometrów, odnotowano 9 przypadków w jednym roku. Na mistrzostwach kraju w Kapsztadzie, na dystansie 12 kilometrów, Noakes zaobserwował 4 przypadki podczas jednego biegu. Krótki, intensywny wysiłek - to tam, nie po czterech godzinach na trasie maratonu, gdzie realnie dochodzi do udarów.

Krótki bieg - 90% udarów poniżej 20 km, 44% poniżej 10 km

Brak dowodu, że poszkodowani są bardziej odwodnieni

Żadne badanie nie pokazało, że osoba, u której doszło do udaru cieplnego, straciła więcej masy ciała niż zawodnicy, którzy na tej samej trasie finiszowali zupełnie zdrowo. Dane z drugiej wojny światowej pokazują wręcz coś odwrotnego: u żołnierzy z udarem cieplnym częściej stwierdzano przewodnienie niż odwodnienie, a w izraelskiej armii odwodnienie towarzyszyło udarowi zaledwie u około 16 procent przypadków. Brytyjski lekarz wojskowy Porter napisał wprost, że doprowadzenie człowieka do stanu, w którym przestaje się pocić z powodu odwodnienia, jest w praktyce niemal niemożliwe.

Brak dowodu na większe odwodnienie poszkodowanych - przelewanie częstsze

Prawdziwa przyczyna: podatność, nie susza

Skoro nie odwodnienie, to co realnie wywołuje udar cieplny? Noakes wskazuje na indywidualną podatność - genetyczną, infekcyjną albo wywołaną stymulantami - w połączeniu z gwałtowną produkcją ciepła wewnątrz organizmu, a nie z awarią jego systemu chłodzenia. To tłumaczy, dlaczego pada akurat 1 zawodnik na 300 na tej samej trasie, dlaczego zdarza się to nawet w chłodny poranek, i dlaczego najczęściej po 12 kilometrach, a nie po 42. Poszkodowani zresztą wciąż zazwyczaj obficie się pocą - nie ma mowy o „wyschniętym gruczole potowym”. Model z lat 60. już to obalił: odwodnienie samo w sobie nie zatrzymuje pocenia.

Prawdziwa przyczyna - podatność genetyczna, infekcja, stymulanty, ciepło wewnątrz

Mimo to wytyczne amerykańskiego stowarzyszenia medycyny sportowej z 2007 roku nadal twierdziły, że największe ryzyko udaru pojawia się dopiero po godzinie wysiłku - dokładnie wbrew temu, co pokazują dane. Noakes szacuje śmiertelne ryzyko hiponatremii z obrzękiem mózgu u maratończyków w USA na około 1 przypadek na milion godzin biegu - a śmierć z powodu udaru cieplnego w futbolu amerykańskim zdarza się jeszcze rzadziej. Strasząc wolnego biegacza udarem cieplnym i każąc mu pić litrami, leczymy chorobę, której prawie nie ma - i tworzymy tę, która naprawdę zabiła Cynthię Lucero, maratonkę, która zmarła na obrzęk mózgu po przelaniu się wodą na mecie maratonu bostońskiego, bo bała się właśnie udaru cieplnego. W kolejnym artykule wrócimy do samych badań Roberta Cade’a - jego zawodnicy biegali dwie godziny w upale bez picia, z dobrą dawką glukozy, i żaden z nich nie doznał udaru cieplnego. Zobaczymy, co z tego wyniku zrobił później marketing Gatorade.

Bibliografia

  • Tim Noakes, Waterlogged: The Serious Problem of Overhydration in Endurance Sports, Human Kinetics, 2012.

Zobacz inne artykuły

#1

Trening

Jak system Danielsa zmienia trening biegacza

#2

Fizjologia

Optymalizacja silnika biegacza – jak zrozumieć fizjologię, by biegać szybciej?

#3

Teoria Treningu

Tempa treningowe według metody Jacka Danielsa

#4

Filozofia Treningu

Siedem filarów inteligentnego biegania – jak filozofia Danielsa zmienia wszystko

#5

Diagnostyka

Mierz intensywność, biegaj szybciej – tętno i testy w metodzie Danielsa

#6

Planowanie

Architektura sukcesu: jak zbudować swój idealny sezon biegowy?

#7

Technika

Kadencja 180 – mit czy święty graal biegowej efektywności?

#8

Strategia

Mądry trening maratoński: magia tempa M i strategia walki z upałem

#9

Trening

Tempo progowe (Threshold) – sekret szybkości i przesuwania granic

#10

Trening

Maksymalizacja VO2max: jak prawidłowo biegać interwały (I-Pace) wg Danielsa?

#11

Technika

Rytmy (R-Pace): jak biegać szybciej, nie męcząc się bardziej?

#12

Strategia

Tapering i strategia startowa: jak przekuć trening w życiówkę?

#13

Psychologia Sportu

Metamorfoza biegacza: 5 etapów ewolucji świadomości

#14

Dla Początkujących

Jak zacząć biegać? Przewodnik "Od kanapy do biegacza" bez bólu i cierpienia

#15

Fizjologia

Fizjologia biegania: co tak naprawdę dzieje się w twoim ciele?

#16

Planowanie

Piramida treningowa: strategiczny plan budowania szczytowej formy

#17

Trening

Mniej kilometrów, więcej wyników: jak planować odpoczynek, by bić rekordy

#18

Trening

Marsz w biegu: paradoksalny sekret lepszych czasów

#19

Zawody

Sztuka startowania: kompletny przewodnik po zawodach od 5 km do półmaratonu

#20

Technika

Od walki do lekkości: zmień swoją technikę biegu

#21

Psychologia

Siła umysłu: jak biegać szybciej bez dodatkowego treningu?

#22

Psychologia

Trening mentalny: twój umysł to najpotężniejsze narzędzie

#23

Zdrowie

Z kontuzją w ruchu: jak mądrze przejść przez uraz i wrócić silniejszym

#24

Fizjologia

Od mózgu do mięśnia: ukryta maszyneria twojego biegu

#25

Fizjologia

Co napędza twój bieg? Poznaj swoje trzy biologiczne silniki

#26

Fizjologia

Twoje mięśnie to spektrum: czy możesz zmienić swoją genetykę?

#27

Biomechanika

Darmowa prędkość: odkryj sekret sprężystości w bieganiu

#28

Fizjologia

Zmęczenie: awaria silnika czy bezpiecznik w głowie?

#29

Psychologia

Zmęczenie to decyzja mózgu. Poznaj swojego wewnętrznego ochroniarza

#30

Psychologia

Chemia woli: dopamina kontra serotonina w bieganiu

#31

Psychologia

Oszustwo w służbie wyników: jak wiara przesuwa granice wytrzymałości

#32

Psychologia

RPE i matematyka bólu: jak twój mózg oblicza zmęczenie

#33

Fizjologia

VO2max: święty graal biegaczy czy wielki mit?

#34

Fizjologia

Kaskada tlenowa: fascynująca podróż tlenu od płuc do mięśni

#35

Fizjologia

Serce czy mięśnie? Gdzie tworzy się twój fizjologiczny korek?

#36

Trening

Matematyka treningowa: dlaczego plany z internetu często zawodzą?

#37

Fizjologia

Kłamstwo mlekowe: twój największy wróg to w rzeczywistości twój najlepszy przyjaciel

#38

Fizjologia

Twoje progi w bieganiu: LT1, LT2 i pułapka czarnej dziury

#39

Biomechanika

Ekonomia biegu: dlaczego twój silnik pali za dużo i jak to zmienić

#40

Biomechanika

Technika biegu: oprogramowanie, napięcie i paradoks brzydkiej formy

#41

Fizjologia

Sekret rezerwy prędkości: dlaczego maratończyk potrzebuje sprintu

#42

Fizjologia

Dlaczego upał niszczy twój bieg: fizyka, z którą nie wygrasz

#43

Psychologia

Biochemia wiary: jak twoje myśli zmieniają poziom testosteronu

#44

Fizjologia

Jak trening rozmawia z DNA: sekret adaptacji

#45

Fizjologia

Siła kontra wytrzymałość: dieta jako sygnał genetyczny

#46

Fizjologia

Dlaczego stres w pracy niszczy Twój trening: teoria wiadra stresu

#47

Fizjologia

Magia dwóch treningów dziennie: czy Double Days są dla amatora?

#48

Periodyzacja

Model lejka: dlaczego piramida treningowa Lydiarda pęka

#49

Trening

Jak trafić z formą w punkt: metoda zaciskania lejka

#50

Psychologia

Nauka to nie wszystko: pułapka danych i sztuka trenowania

#51

Periodyzacja

Potęga uproszczenia: co każdy trener musi wiedzieć, zanim napisze plan

#52

Fizjologia

Wielki test regeneracji: czy naprawdę wciskasz się w cudzy plan?

#53

Fizjologia

Jak podkręcić trening: wzmacniacze adaptacji i legalny bio-hacking

#54

Fizjologia

Jak zepsuć trening: tłumiki formy, lód i pułapka kofeiny

#55

Periodyzacja

Przeciąganie liny: sztuka równowagi i hierarchia potrzeb biegacza

#56

Periodyzacja

5 kroków do mistrzostwa: kompletny algorytm układania planu

#57

Fizjologia

Dlaczego zwalniasz: trzy wielkie modele zmęczenia

#58

Fizjologia

Modelowanie pod dystans: profil wroga na 800 m, 10 km i w maratonie

#59

Trening

Nowy język treningu: zapomnij o strefach tętna, liczy się specyfika

#60

Trening

Architektura treningu: jak samemu napisać idealną jednostkę

#61

Trening

Jesteś Dieslem czy Turbo: jak dopasować trening do swojego typu włókien

#62

Trening

Śmierć nudnych wybiegań: jak biegać bazę, żeby nie zamulać

#63

Trening

Koktajle treningowe: nowoczesne podejście do progu i interwałów

#64

Trening

Architektura sezonu biegowego: fazy, bloki specjalne i zasada "nigdy niczego nie zostawiaj"

#65

Trening

Dylematy codzienności: rano czy wieczorem i dlaczego warto biegać na głodzie

#66

Trening

Sztuka szczytowania: dlaczego odpoczynek może zabić Twoją formę

#67

Trening

Największe mity siłowni dla biegaczy

#68

Trening

Siłownia dla biegacza: jak budować moc i nie przybrać na wadze

#69

Zdrowie

Szaleństwo nawadniania: jak rada "pij dużo" zrobiła obrót o 180 stopni

#70

Zdrowie

Historia Cynthii Lucero: jak dobra rada o piciu wody może zabić

#71

Zdrowie

Ciało nie jest maszyną do katastrofy

#72

Zdrowie

Picie to słabość: jak biegali mistrzowie Comrades, zanim wynaleziono napój sportowy

#73

Zdrowie

Pragnienie nie kłamie

#74

Zdrowie

Zbrodnia niepicia: jak jedno badanie z Johannesburga wymyśliło mit odwodnienia

#75

Zdrowie

Reguła 2 procent i ad libitum

#76

Zdrowie

Sól, skarb sawanny: dlaczego biegacz je jej więcej, niż traci w pocie

#77

Zdrowie

Skurcze łydek to nie sól: jak jedna kopalnia z 1923 roku wymyśliła mit elektrolitów

#78

Zdrowie

Jak powstał Gatorade

Ten artykuł

jesteś tutaj

#80

Zdrowie

Pułapka laboratoryjna: jak badania bez wiatru zbudowały mit „pij maksymalnie”

#81

Zdrowie

Glukoza wygrywa z wodą: siedem wniosków, które wytyczne picia zignorowały

#82

Zdrowie

Mistrzowie wygrywali bez wody: jak powstały pierwsze zalecenia dotyczące picia na maratonie

#83

Zdrowie

Woda jako broń taktyczna: jak doktryna wojskowa trafiła na maraton

#84

Zdrowie

Apostoł picia: młody Tim Noakes

#85

Zdrowie

Hiponatremia biegacza to nie niedobór soli, tylko za dużo wody

#86

Zdrowie

Przelew, nie sól: dowód, który ostatecznie rozstrzygnął zagadkę hiponatremii

#87

Zdrowie

Im więcej pijesz, tym niższy sód: dowód z trzech kontynentów

#88

Zdrowie

Wojna o przyczynę hiponatremii: pieniądze kontra twarde dane

#89

Zdrowie

Trzy mechanizmy, które muszą się złożyć, żeby hiponatremia w ogóle powstała

#90

Zdrowie

Epidemia hiponatremii: od Ironmana po kanion, dżunglę i boisko futbolowe

#91

Zdrowie

Kroplówka na odwodnienie to nie lekarstwo na hiponatremię biegacza

#92

Zdrowie

Jak pić bezpiecznie na biegu: sześć mitów hydratacji, które warto znać

#93

Pływanie

Czym jest CSS w pływaniu i jak je policzyć

#94

Pływanie

5 stref treningowych CSS — co i kiedy pływać

#95

Pływanie

CSS w treningu triathlonisty — ile zajmie Ci 1500 m / 1900 m / 3800 m

#96

Pływanie

CSS vs FTP — jak przenieść wiedzę z roweru na basen

#97

Pływanie

Jak używać audio treningu pływackiego — krok po kroku

#98

Zawody

Ile trwa maraton? Średnie czasy i tempo na różne cele

#99

Trening

Jak przebiec 10 km w 50 minut: tempo i trening

#100

Zawody

Ile trwa półmaraton i jakie tempo na 2 godziny

#101

Dla Początkujących

Jakie tempo na 5 km dla początkującego

Obejrzyj podcast, żeby utrwalić wiedzę!